Mart van Schijndel

 

Alles in één handschrift

 

'Binnen, zeker in de woonhuizen, overheerst het spel van visueel ruimtelijke ervaringen. Een eigen, minimalistische en gezuiverde wereld, een binnenhuid zonder ervaarbare relatie met het exterieur. Binnen zwijgt de architect en spreekt de ruimte.'

 

Zo typeerde architectuurcriticus Arjan Oosterman de werkwijze van Mart van Schijndel in een publicatie ter ere van de aan hem toegekende Rietveldprijs in 1995.

 

Het werk van de Utrechtse architect Mart van Schijndel (Hengelo 1943 – Utrecht 1999) laat zich moeilijk rangschikken onder een eenduidige stilistische noemer. Van Schijndel koesterde een grote belangstelling voor technische innovaties en bezat een talent voor het optimaal benutten van licht en ruimte als architectonische componenten. Terugkijkend blijkt hoezeer Van Schijndel een een exponent was van de modernistische tradities in de Nederlandse architectuur. Tradities die hij provoceerde om ze uiteindelijk in zijn laatste werken op een persoonlijke en overtuigende wijze te incorporeren.


Mart van Schijndel was een ontwerper die zich niets van disciplinaire grenzen aantrok. Zijn opleidingen tot timmerman, meubelontwerper, bouwkundige en interieurarchitect sloot hij in 1967 af met het eindexamen aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam, met als vakgebied Architectonische Vormgeving. Sinds 1968 had Van Schijndel zijn architectenbureau gevestigd in Utrecht. In de drie decennia dat hij actief was, hield hij zich intensief bezig met zowel architectuur, interieur- als productontwerp.

 

On-Nederlands

 

Aanvankelijk ontwierp hij voornamelijk voor de culturele sector, zoals het LOKV-gebouw en het stallencomplex van het Centraal Museum in Utrecht. Hij deed talrijke verbouwingen voor particulieren, veelal in een historische context, zoals het effectenmakelaarskantoor voor Oudhof op het Rokin 99 in Amsterdam. Van Schijndels architectuur en productontwerpen worden niet alleen bepaald door de begrippen ruimte en vorm, maar ook door de poëzie die ontstaat door de samenstelling der delen, de geconstrueerde totaliteit. Binnen de Nederlandse traditie heeft zijn werk een ongebruikelijke uitstraling; literaire en poëtische aspecten vermengen zich met een bijna Japanse sfeer van eenvoud en raffinement, met daarnaast een mediterraan gebruik van kleur en licht.

 

Intellectuele ambachtsman

 

‘Van Schijndel is een intellectuele ambachtsman, een knutselende ingenieur, die niet rust voor het ruimte- of constructieprobleem gaaf en goed is opgelost’, stelt architectuurcriticus Arjen Oosterman.

Van Schijndels conceptuele werkwijze ging gepaard met technische inventiviteit. Begin jaren tachtig resulteerde dit in de Delta Vaas, een internationale bestseller en inmiddels een designklassieker. De minimalistische eenvoud van de veel geplagieerde Delta Vaas bracht hem naamsbekendheid en internationale erkenning. Zo werd Van Schijndel het boegbeeld van de Nederlandse zelfproducerende ontwerpers. Museumcollecties kochten producten van zijn label Martech aan en het International Design Yeabook publiceerde jaren achtereen zijn werk.

 

Docentschap

 

Van Schijndel nam tijdens zijn loopbaan alle gelegenheid om architecten in spe zijn denkbeelden bij te brengen. Van 1976 tot 1984 doceerde hij aan de Academie voor Bouwkunst in Arnhem en vanaf 1983 tot zijn vroegtijdige overlijden in 1999 doceerde hij aan de Fachhochschule Düsseldorf. Daarnaast vervulde hij verscheidene gastdocentschappen aan andere architectuuropleidingen en bekleedde hij adviesfuncties in het architectuuronderwijs.

Mart van Schijndel was een markante persoonlijkheid die voortdurend stelling nam, als verdediger van zijn eigen werk en door het bekritiseren van het architectuurklimaat in Nederland.


De-conditioneren

 

Toch was Van Schijndel geen docent die studenten zijn opvattingen probeerde op te dringen. Hij concentreerde zich op hiaten die hij in hun onderwijs signaleerde. Zo vond Van Schijndel het in Arnhem van belang de technisch opgeleide HTS'ers kennis van cultuur bij te brengen, of in zijn woorden: te 'de-conditioneren' en 'uit hun technologische gevangenschap' te halen.

 

terug naar overzicht